zaloguj się   |    zarejestruj się   |   
RSS
SmodCMS

Obserwujemy Międzynarodową Stację Kosmiczną

30.01.2009

Jeśli zobaczyłeś, nawet przypadkowo, biały obiekt przypominający gwiazdę o jasności mniej więcej Jowisza w opozycji, przemierzający niebo z zachodu na wschód, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że była to Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. Dowiedz się więc, jak obserwować stację w oparciu o efemerydy.

ISS, czyli Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (schemat budowy), jest obecnie największą budowlą stworzoną przez człowieka na orbicie Ziemi. 250-tonowy kolos o rozmiarach 93 na 73 metry krąży nad nami na wysokości od 352 do 365 km, dokonując pełnego obiegu co niecałe 92 minuty. Należy zauważyć, że stacja stopniowo opada w kierunku Ziemi, z prędkością około 100 metrów dziennie. Co pewien czas wymagane jest więc uruchamianie silników, zwiększające orbitę średnio o około 5 km. W ubiegłym roku stacja krążyła na wysokościach od 334 do 356 km, w tym roku planuje się kolejne „podniesienie” stacji o kilkanaście kilometrów. Dla obserwatorów i miłośników fotografowania stacji z Ziemi to oczywiście zła wiadomość, na szczęście oddaleniu się stacji np.o 20 km towarzyszy zmniejszenie średnicy kątowej stacji zaledwie o 3”. Pamiętajmy jednak, że w związku z ciągłą rozbudową stacji, z każdą nową misją rosną jej rozmiary i dzięki temu jest jednak coraz lepiej widoczna.

Krążąc nad nami od listopada 2000 roku, ISS każdej doby dokonuje średnio 15,7 okrążeń wokół Ziemi. Ze względu na nachylenie orbity, wynoszące 51°39’, w zenicie może być obserwowana wyłącznie w zakresie szerokości geograficznych od 51°39’S do 51°39’N, oczywiście w sprzyjających warunkach. Zbiegiem okoliczności powstała linia dzieląca Polskę na dwa rejony – część południową, gdzie podczas górowania stacja może znaleźć się na niebie zarówno w południowej stronie nieba, w zenicie, jak i (w niewielkim stopniu) w północnej stronie firmamentu oraz część północną, gdzie podczas górowania możemy obserwować stację jedynie w południowej części nieba. Podział przebiega w przybliżeniu na linii: Rawicz–Tomaszów Mazowiecki–Dęblin–Włodawa. Im bardziej na północ, tym stacja podczas górowania widoczna jest niżej nad południowym horyzontem. Realne możliwości obserwacji istnieją do niecałych 63° zarówno północnej jak i południowej szerokości geograficznej – w Europie mniej więcej do połowy terenu Norwegii, Szwecji i Finlandii.

Zdjęcie: Dwukrotny przelot ISS.

Należy pamięć, że ISS to obiekt przelatujący nad nami tak naprawdę na niskiej orbicie. Przy promieniu Ziemi, średnio 6370 km, oddalenie się od środka Ziemi o 360 km to zaledwie niecałe 6% więcej. Dlatego też gdy widzimy stację pojawiającą się nad horyzontem lub wychodzącą z cienia Ziemi, porusza się ona dla nas wyjątkowo wolno. Mała początkowo prędkość kątowa, wynikająca z odległości około 2000 km, rośnie bardzo szybko, aby nad w czassie górowania osiągnąć maksymalną wartość, w zenicie około 2°20’ na sekundę, by następnie znów zwalniać, w miarę oddalania się od nas. Tym samym zmienia się również jasność stacji. Jednakże w tym wypadku dochodzi jeszcze kwestia ustawienia się stacji względem kierunku obserwacji – jej jasność podczas górowania może w związku z tym wahać się w dość szerokim zakresie: od +1 do –2,5 magnitudo.

Zobaczmy, jaki wpływ na odległość od stacji ma wysokość, na której ją widzimy. Przy teoretycznej wysokości 0° nad horyzontem, stacja odległa jest od nas o około 2150 km i jej maksymalne rozmiary kątowe wynoszą około 9”. Jednak w tym położeniu nie mamy szans jej zobaczenia, bowiem albo zasłania ją zbyt gruba warstwa atmosfery, albo też stacja znajduje się w cieniu Ziemi. Podnosząc się nad horyzontem stacja zbliża się do nas, osiągając przy 10° nad horyzontem rozmiary kątowe 14”. Właśnie w zakresie w od 10° do 90° nad horyzontem możliwa jest obserwacja ISS.
Wartości oczywiście są zmienne w czasie, jednakże dla najbliższych miesięcy możemy przyjąć następujące dane:

0° – 2150 km – 9”
10° – 1330 km – 14”
20° – 920 km – 21”
30° – 720 km – 27”
40° – 550 km – 35”
50° – 480 km – 40”
60° – 420 km – 46”
70° – 390 km – 49”
80° – 370 km – 52”
90° – 350 km – 55”

Aby obliczyć możliwe nowe pojawienia się stacji nad nami nie jest konieczne specjalistyczne oprogramowani śledzące stację. Wystarczy Internet i zestaw odpowiednich linków.
Dla blisko 50 punktów, w większości dużych miast, przygotowaliśmy gotowe linki generujące wyniki najbliższych widocznych przelotów Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Wystarczy wybrać miasto z listy znajdującej się pod adresem: http://www.astrocd.pl/index.php?id=1028&id2=&cat=16#category

Jak obserwować?
Teoretycznie tylko przez teleskop, ale przecież nasze własne oko to też wspaniały przyrząd optyczny, pozwalający śledzić samą trasę przelotu. Aby zobaczyć coś więcej, musimy jednak dysponować przyrządem optycznym o odpowiednio dużym powiększeniu. Optymalnym rozwiązaniem będzie zastosowanie szerokokątnych okularów, dających niebyt duże powiększenia około 50 razy. Oczywiście wartość powiększenia uzależniona jest od odległości do ISS, jednakże nie polecamy zmiany okularu w trakcie przelotu. Należy też pamiętać, że im większego użyjemy powiększenia, tym mniejsze będzie pole widzenia w teleskopie. Z drugiej jednak strony, im większe powiększenie, tym więcej szczegółów stacji dojrzymy.
Operowanie dużym, a nawet średnim powiększeniem (rzędu 50 razy) przy maksymalnej prędkości kątowej ISS (2°20’ na sekundę), to nie lada wyzwanie. Doskonale sprawdzają się tutaj montaże azymutalne Dobsona, które dzięki swojej prostocie budowy, jak i obsługi umożliwiają wprawne podążanie za obiektem.

Zdjęcie: Widok stacji w teleskopie (autor: Dirk Evers, 2008)

Linki:
Heavens Above - http://www.heavens-above.com/ 
Wikipedia o ISS - http://pl.wikipedia.org/wiki/ISS
Aktualne położenie stacji względem Ziemi - http://www.heavens-above.com/orbitdisplay.aspx?icon=iss&width=800&height=800&satid=25544

« inne aktualności
545093703